Liên hiệp các Bề trên Tổng quyền dòng nữ - Triều kiến ngày 12/5/2016

Đối thoại với các Bề Trên Tổng Quyền trên thế giới

Đức Giáo Hoàng Phanxicô dự trù một ủy ban để nghiên cứu về vai trò của các "nữ phó tế" trong Giáo Hội sơ khai : "Đúng, có thật, được xác nhận", vị phó giám đốc Phòng Báo Chí Tòa Thánh, ông Greg Burke, cho biết, trong lúc tin này nhanh chóng được lưu truyền trên các mạng xã hội.

Đức Giáo Hoàng Phanxicô quả có bất chợt nói một câu với khoảng 900 nữ tu của Hiệp Hội các Bề Trên Tổng Quyền các dòng Nữ (UISG) mà ngài đã tiếp kiến sáng thứ năm 12/5/2016, tại điện Vatican, và các bản "tweet" đã được gửi đi khắp năm châu.

Cuộc nghiên cứu theo ý của ĐGH Gioan-Phaolô II

Chức "phó tế" nữ sơ khai không phải là một thánh chức để tiến lên chức linh mục, nhưng là một tác vụ được thiết lập, đặc biệt, để giúp các nữ tân tòng trong phép Thánh Tẩy.

Một cuộc nghiên cứu lịch sử theo yêu cầu của ĐGH Gioan-Phaolô II, đã được tiến hành năm 2003 bởi Ủy Ban Thần Học quốc tế, đã làm rõ sự khác biệt giữa "nam phó tế" và "nữ phó tế", trong một tài liệu mang tên là "Thánh chức phó tế. Tiến hóa và viễn cảnh". 

Về phần ngài, cha Federico Lombardi, giám đốc Phòng Báo Chí Tòa Thánh, đã thông báo là cơ quan truyền thông Tòa Thánh đang nghe lại băng ghi âm lời Đức Giáo Hoàng Phanxicô để có thể cung cấp một văn bản trên giấy. Ngài đã xác nhận tin tức liên quan đến ý định có một ủy ban nghiên cứu.

Đài Radio Vatican trong phần phát thanh bằng tiếng Ý cho biết : "Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã nhắc lại rằng, vai trò trước kia của các nữ phó tế chưa được rõ rệt lắm, và ngài sẵn sàng cho nghiên cứu vấn đề này bởi một ủy ban nghiên cứu"

Thượng Hội Đồng và ĐGH Biển Đức XVI

"Chức phó tế" của phụ nữ đã được nêu lên trong Thượng Hội Đồng về gia đình năm 2014, bởi Đức Cha Paul André Durocher, tổng giám mục Gatineau (Canada), trong một bài tham luận tập trung vào điều số 29 tài liệu làm việc của Thượng Hội Đồng (Instrumentum laboris), nhắc tới vai trò phụ nữ trong Giáo Hội. Ngài dự trù "một quy trình có thể mở ra cho phụ nữ tiếp cận với thánh chức phó tế vĩnh viễn, vốn, theo đúng truyền thống, được hướng tới không phải để lãnh chức linh mục, nhưng để nhận một thừa tác vụ" : ngài sử dụng lời lẽ cua Công Đồng Vatican II nói về các phó tế được "đặt tay không phải để lãnh chức linh mục, mà mà để nhận một thừa tác vụ" (Lumen Gentium số 29), tới phục vụ.  

Trong buổi triều kiến chung ngày 14/02/2007, trong Bài giáo lý dành cho "các phụ nữ phục vụ Giáo Hội", ĐGH Biển Đức XVI đã bình giảng về Thư của Thánh Phaolô gửi tín hữu Rôma, trong đó Thánh Phaolô nói về một người phụ nữ là "diakonos" (phó tế) của Giáo Hội Cencrée, một thành phố cảng nhỏ nằm ở phía đông Côrintô (x. Rm 16, 1-2). Dù rằng danh hiệu, ở thời bấy giờ, chưa có giá trị thừa tác vụ đặc trưng theo phẩm trật, nó cũng biểu lộ một sự thực hiện trách nhiệm đích thực từ người phụ nữ này cho lợi ích của cộng đoàn Kitô hữu đó. Thánh Phaolô dặn dò phải tiếp đón chị cách thân thiện và giúp đỡ chị "trong những việc gì chị cần đến anh em", và ngài nói thêm "bởi vì chính chị cũng đã bảo trợ cho nhiều người, kể cả tôi nữa". Ngài mong muốn một sự thăng tiến vai trò phụ nữ trong Giáo Hội, nhất là theo gót của tông thưMulieris Dignitatem (Phẩm giá phụ nữ).

Lời dặn của các Tông Đồ

Để phục vụ việc truyền bá Phúc Âm và thực hiện bác ái với phụ nữ, cũng như trong việc cử hành bí tích Thánh Tẩy – thời đó dìm toàn thân trong nước - cuốn Lời dặn của các Tông Đồ (thế kỷ thứ III), được viện dẫn trong tài liệu năm 2003, khuyên các giám mục "thiết lập chức phó tế cho một người nam để thi hành nhiều công việc cần thiết, và một người nữ để phụ vụ nữ giới. Bởi vì có những nơi bạn không thể gửi một nam phó tế đến với các phụ nữ, nhưng lại có thể gửi tới một nữ phó tế. Và cũng bởi vì việc giúp đỡ của một nữ phó tế là cần thiết khi phụ nữ bước xuống nước : các chị em phải được xức dầu bởi một nữ phó tế".

Cuốn Lời Dặn còn nói : "Nữ phó tế phải xức dầu thân thể các phụ nữ trong lễ Rửa Tội, dạy dỗ các nữ tân tòng, thăm viếng chị em tín hữu và nhất là các chị em bệnh hoạn tại nhà. Cấm các nữ phó tế không được tự mình ban phép Rửa Tội hay thủ vai dâng Thánh Lễ.”

Các Tông Hiến

Quy chế của họ được quy định bởi các Tông Hiến (thế kỷ thứ IV), cũng được viện dẫn bởi tài liệu của Ủy Ban Thần Học : "Các Tông Huấn nhấn mạnh để các nữ phó tế không có một chức năng phụng vụ nào, nhưng họ mở rộng các chức trách cộng đoàn của họ ra lãnh vực "phục vụ nữ giới" và ra vai trò trung gian giữa nữ giới và giám mục. Người ta thường nói, họ tượng trưng cho Chúa Thánh Thần, nhưng họ "không làm được gì nếu không có nam phó tế". Họ phải đứng gần lối vào của phụ nữ trong các cuộc hội họp. Chức năng của họ được tóm lược như sau : "Người nữ phó tế không ban phép lành và không bao giờ được làm những công việc của các linh mục và các nam phó tế, nhưng họ canh giữ cửa nẻo và phụ tá các linh mục trong các lễ Rửa Tội nữ giới, vì lý do ý nhị".

Một đạo luật của hoàng đế La Mã, Théodose, ban hành ngày 21/5/390 (bị bãi bỏ sau đó ít lâu), ấn định 60 là tuổi được nhận vào thừa tác vụ nữ phó thế. Công Đồng Chalcédoine (canon 15) ấn định lại là 40 tuổi và cấm họ không được kết hôn sau đó.

Tài liệu kết thúc chương này khi nói rằng : "Dường như rõ ràng là thừa tác vụ này đã không được đơn giản coi như là tương đương cho nữ giới của thừa tác vụ nam phó tế. Đây ít nhất cũng là một chức năng Giáo Hội, được thực hành bởi phụ nữ, đôi khi được đề cập trước cả chức năng các phụ phó tế trong danh sách các thừa tác vụ của Giáo Hội".

Những vấn đề bỏ ngỏ

Thừa tác vụ này gắn liền với Phép Rửa người lớn, sự phát triển phép Rửa trẻ em,  đã làm nó dần dần bị lãng quên. Ba Công Đồng còn đi đến việc cấm phụ nữ tiếp cận với "chức phó tế". Dù rằng, vào năm 1017, Đức Giáo Hoàng Biên Đức VIII, đã viết cho Đức Giám Mục thành Porto, cho phép ngài phong chức "các linh mục, nam phó tế, nữ phó tế và các phụ phó tế". 

Chức phó tế trở thành một giai đoạn đi đến chức linh mục và đến quy chế "phó tế", như các phó tế "vĩnh viễn" của ngày hôm nay, và các nữ phó tế biến mất.

Ở thế kỷ XIX, thành ngữ "nữ phó tế" tái xuát hiện trong môi trường Tin Lành, để chỉ những phụ nữ tận hiến cho các công trình bác ái và loan báo Phúc Âm.

Tài liệu năm 2003 cho thấy điều còn phải cứu xét là : "Việc đặt tay trên các nữ phó tế có được coi như tương đương với việc đặt tay trên các nam phó tế hay được sắp xếp trong các lễ đặt tay trên các phụ phó tế và cho chức đọc sách không ? Rất khó khăn giải quyết vấn đề nếu chỉ xuất phát từ những dữ kiện lịch sử. Trong các chương tiếp theo, các yếu tố sẽ được làm sáng tỏ và các vấn đề vẫn sẽ được bỏ ngỏ.

Như thế, trên những nét chính lớn, trong khung cảnh nào mà công việc của Ủy Ban do Đức Giáo Hoàng Phanxicô dự kiến sẽ làm việc về vai trò của các "nữ phó tế" trong Giáo Hội vào những thế kỷ đầu tiên.